Mağazalarda Aydınlatma Tasarımı
1-Mağaza tipleri
Fabrika Satış Mağazası
Basit iç mimari tasarım ve tek tip aydınlatma armatürlerinin kullanıldığı ve mümkünse gün ışığından yararlanılan aydınlatma sistemleri.
Toptan Satıcı
Ürünlerin bir seferde toptan satıldığı ve yüksek aydınlık seviyesine ihtiyaç duyulan mağazalar.
Marka Giyim Mağazası / Tasarımcı veya Butik Mağazası
İç mekan mimari ve dekorasyonunun özel olarak tasarlandığı ve yüksek kaliteli armatürlerin kullanıldığı mağaza tipleridir. Ambiyans aydınlatma, vurgu aydınlatma, çeper aydınlatma gibi bir çok farklı teknik bir arada kullanılır.
Şekil 1.1: Yarı gömme yönlü spot ışıkları, soğuk beyaz ışık kaynaklarıyla temiz bir görüntü sağlayarak mağazanın imajını güçlendirir. Raflardaki lineer aydınlatma, ürünleri aydınlatırken aynı zamanda çevre aydınlatmasına da katkıda bulunarak mekanın daha büyük görünmesini sağlar.
2-Mağaza aydınlatma tasarımı neden önemlidir?
Mağazalardaki Aydınlatma Tasarımının amacı üç maddede sıralanabilir;
Müşterileri Çekme ve Yeniden Yönlendirme
Mağaza aydınlatmasının temel amacı müşteriyi çekmek ve yönlendirmek, ürünlerin satışları iyileştirmek için öne çıkmasını sağlamaktır. İlk adım müşterinin mağazayı ziyaret etmesini sağlamaktır .
Şekil 2.1: Mağaza aydınlatma tasarımının temel amacı, potansiyel müşterileri mağazaya çekmek ve hiyerarşik aydınlatma tasarımı (ortam aydınlatması/duvar aydınlatması) kullanarak onları yönlendirmektir.
Ürünlerin gözlemlenebilmesi
Ürünlerin rengi,dokusu, kalitesi ve fiyat etiketi gibi özelliklerinin iyi gözlemlenebilir olması gerekmektedir.
3-Işığın ve mekanın etkileşimi
İyi bir aydınlatma tasarımı oluşturabilmek için ışığın mekanı ve ürünleri nasıl etkileyeceğinin düşünülmesi gerekmektedir. Işık, aydınlatma armatürünün konumu ve içerisindeki ışık kaynağının özelliklerine göre yansıma, sönümlenme, iletilme gibi davranışlar sergileyebilir. Farklı ışık eğrisi olan armatürlerin, ürünün formunun ziyaretçide nasıl algılanacağını hesaplamak tasarım aşamalarından biridir.
Şekil 3.1: Bir kuyumcu dükkanı ve bir süpermarketin aydınlatma ihtiyaçları tamamen farklıdır. Aydınlatma tasarımının ilk aşamalarında, mimari doku, ürünler, renkler ve mağaza imajı analiz edilmelidir.
Kamaşma yönetimi
Mağaza ziyaretçilerinin yaşaması muhtemel en kötü deneyim göz kamaşması nedeniyle olacaktır. Kamaşma; ışığın, bir ışık kaynağından direkt olarak göze ulaşmasından dolayı oluşan rahatsızlık hissidir. Bir yüzeyden yansıyarak endirekt şekilde göze yansıyan ışığa ise endirekt kamaşma denir. Kamaşma göz yorgunluğuna sebebiyet vereceğinden hem müşterilerde hem de mağaza personelinde
rahatsızlık yaratarak kötü bir alışveriş deneyimi ve çalışma ortamına sebebiyet verebilmektedir.
Kamaşmayı kontrol altına almanın birkaç farklı yolu aşağıdaki gibidir;
• Işık çıkşını azaltma/kısma:
• Armatürlerin yönlendirilmesi, ayarlanması
• Kesme açısı yaratmak için baffle kullanımı
• Louver, Barn door tipi kamaşma önleyici aksesuar kullanımı
• Armatüre uyglulanacak filtreler
• Dim özellikli armatür tercih edilmesi
• Ekran, kumaş gibi ışığı filtreliyici aksesuarlar
Şekil 4.1: Hassas ayar yapılmamış veya kesme açısı yanlış seçilmiş aydınlatma armatürleri parlamaya neden olabilir. Görsel Kaynağı: IES
Mağazalarda Aydınlatma Tasarımına Genel Bakış
Aydınlatma Hiyerarşisi Oluşturma
Tasarımda genel yaklaşım mağaza içerisinde bir aydınlatma hiyerarşisi oluşturmaktır. Bunun için öncelikle bir genel bir aydınlatma seviyesi seçilmeli ve bu yatay aydınlatma üzerinden ilerlemelidir.
Yatay aydınlık seviyesi yakalandıktan sonra, dikey yüzeyler için olan parıltı oranları,
vurgu (accent lighting) oranları belirlenebilir. Mağaza imajı, ürün tipi vs özelliklere göre dikey aydınlatma genellikle yatay aydınlatmanın iki katı düzeyindedir. Daha dramatik ve görsel olarak ilgi çekici alanlar için bu oran 5 ya da 10 katına kadar çıkarılabilir.
Şekil 5.1: Tasarım yaklaşımında, mağazanın kimliğine dayalı olarak yatay parlaklık seviyesine öncelik verilir, ardından dikey ve vurgu aydınlatması gelir.
Görsel Kaynağı: Erco Lighting
Mağaza içerisinde aydınlatma seviyeleri özellikle çalışılması gereken alanlar ise aşağıdaki gibidir;
Vitrinler
Vitrinler mağaza önünden geçen potansiyel müşterinin mağaza içerisindeki ürünü gözlemleyebilmesi için en kritik alanlardır. Vitrinler için olan aydınlatma sistemi mümkün olan en esnek çözüm olmalı ve vitrini gözlemleyen ziyaretçinin görüşünü kısıtlamamalıdır.Dimmer kontrolü ise geceleri vitrin aydınlatmasında uygulanacak yöntemlerden biridir.
Şekil 5.2: Vitrinler için tasarlanan çözümler esnek ve kolayca ayarlanabilir olmalı, ürünün dokusunu ve rengini ön plana çıkarmalıdır.
Görsel Kaynağı: İç Mimar Blogu
Mağaza Girişi
Ürün özellikleri hakkındaki ilk etki henüz mağaza girişinde müşteriler üzerinde oluşmaktadır. Temel olarak mağaza girişindeki aydınlatma, ziyaretçilerin dışarıdan içeriye geçişte görsel adaptasyon sağlamasında yardımcı olmalıdır. Mümkünse mağaza girişindeki mimari detaylar mağaza imajını yansıtacak şekilde vurgulanmalıdır.
Prova/Giyinme Odaları
Prova odaları ziyaretçilerin müşterilere dönüştüğü, yani satın alma kararının verildiği alanlardır. Prova odası mimari tasarımı mağaza tipine göre temel özelliklerle donatılmış ya da üst segment mağazalarda tercih edildiği gibi odalarının içerisinde koltuk, sandalye, masa ve zemin lambaları gibi unsurlar ile zenginleştirilmiş olabilir. Prova odalarında aydınlatma düzgünlüğü yüksek bir dikey aydınlatma sağlanmalı; renk geriverimi mümkün olan maksimum düzeyde ışık kaynakları tercih edilmeli, derin ve sert gölgelere yer vermeyen tasarım yapılmalıdır. Aydınlatma tasarımı difüz ve yönlendirilebilen armatür tiplerini kombinleyen, yüz hatlarını ve kumaş dokusunu
ortaya çıkartan şekilde olmalıdır.
Şekil 5.3: Prova / Giyinme Odası
Yürüyen Merdivenler/Asansör Lobileri
Bu alanlar için temel beklenen özellikler; Bakım-onarım çalışması kolay tipte aydınlatma aygıtlarının tercih edilmesi, armatüre istendiğinde erişilebilmesi, lamba ömrü ve enerji verimliliğidir. Asansör/Yürüyen Merdiven alanı içerisinde ya da yakınında olan alanlar sıklıkla ürünlerin gösterildiği alanlar olarak da kullanılır. Bu nedenle özel ilgi gösterilmeli ve yönlendirilebilir armatürler (Accent lighting) düşünülmelidir.
Perakende Tasarımında Aydınlatma Türleri
Son olarak, mağaza aydınlatma tasarımında aşağıdaki aydınlatma türleri hiyerarşik olarak kullanılır:
Genel Aydınlatması
Genel aydınlatma yaygın ve homojen bir aydınlatma sağlar. Parlaklık seviyesi mağazaya göre değişir ve aydınlatma armatürleri geniş ışık dağılımı sağlayacak şekilde düzenlenmiştir. Gerekli CCT ve CRI değerleri hedef pazara bağlıdır.
Şekil 6.1: Genel Aydınlatma
Vurgu Aydınlatma
Vurgu aydınlatma kontrast oluşturarak müşterileri mağaza içindeki belirli alanlara yönlendirir. Vurgu ışığı seviyesi, mağaza kimliği, ürün türü ve iç tasarım ile ilişkilidir.
Şekil 6.2: Vurgu Aydınlatması
Görsel Kaynağı: Erco Lighting
Duvar Aydınlatma
Duvar aydınlatması, ürün sergileme alanlarını vurgular. Duvar teşhirleri için gerekli dikey aydınlatmayı sağlarken, mekan algısını da geliştirir.
Şekil 6.3: Duvar aydınlatmasında kullanılan aydınlatma armatürü tipleri
(a): Gömme Yönlü Spot Işık
(b): Yarı Gömülü Salyangoz Lekesi
(c): Yönlendirilebilir Nokta
(d): Gömme Tipte Gizli Yönlü Spot Işık
(e): Demiryolu Noktası Türleri
Dekoratif Aydınlatma
Dekoratif aydınlatma, genel ambiyansı iyileştirerek istenen alışveriş "atmosferini" yaratır. Genellikle tasarımcı mağazalarında bulunan görsel bir ilgi unsuru ekler. Dekoratif unsurlar arasında duvar lambaları, avizeler ve masa lambaları bulunur ve bunlar birincil ışık kaynağı olmaktan ziyade ortam aydınlatmasını destekler.
Yorumlar