top of page

Ofislerde Aydınlatma Tasarımı

Yazarın fotoğrafı: LIGHTORY Aydınlatma Tasarım  ve Danışmanlık
LIGHTORY Aydınlatma Tasarım ve Danışmanlık
1 Kas
5 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 3 Kas

LIGHTORY blog serisinin bu yazısında ofislerde aydınlatma tasarımına değindik. Bir çalışan haftanın kırk saatinden fazlasını ofiste geçiriyor. Masaya düşen ışığın miktarı kadar, duvarın nasıl parladığı, tavanın ne kadar yüksek algılandığı ve akşamüstü mekânın nasıl bir his bıraktığı da gün boyu hissedilebiliyor.


Bir ofise girdiğinizde ışığın kalitesini çoğu zaman fark etmezsiniz. Ama sert gölgeleri, ekranda yansıyan bir armatürü ya da gözünüzü rahatsız eden ters bir ışığı hemen fark edersiniz. İyi bir aydınlatma tasarımı için göze ve bedene yük olmadan mimariye eşlik eden, insan odaklı ve katmanlı yapıda bir tasarım gerekiyor.


Bu yazıda, İstanbul'da tamamladığımız Transay Genel Merkezi projesinden örneklerle ofis aydınlatmasında dikkat ettiğimiz başlıkları paylaşıyoruz.



Resim 1.1: Transay Genel Merkezi, resepsiyon ve bekleme alanı. 3.000 m² üzerindeki ofis, 200'den fazla çalışana ev sahipliği yapıyor.

Mimari: Şenay Kahramanoğlu Mimarlık

Fotoğraf: İbrahim Özbunar



Katmanlı Aydınlatma


Tavana eşit aralıklarla dizilmiş aynı tip armatürler, hesap raporunda istenen aydınlık değerini rahatlıkla sağlar. Ama mekânda geçirilen ilk saatin sonunda insan bu tekdüzeliği hisseder. Her yer aynı parlaklıkta olduğunda göz tutunacak bir nokta bulamaz, mekân derinliğini kaybeder.


Bu nedenle tasarımda katmanlar oluşturulmalı ve belli bir hiyerarşi takip edilmelidir.

Oluşturulabilecek başlıca aydınlatma katmanlarına aşağıdaki gibi değinebiliriz.



·       Genel aydınlatma: Mekânın zeminini oluşturan, yumuşak ve dengeli temel ışık. Dolaşırken adımlarınızı rahatlatan, yönünüzü bulmanızı kolaylaştıran katman budur.


·       Görev aydınlatması: Masa yüzeyine, toplantı masasına ya da okuma köşesine odaklanan ışıktır. Kâğıdı okuduğunuz, ekrana baktığınız yerin net ve dingin olmasını sağlar.


·       Vurgu aydınlatması: Ahşap bir yüzeyin damarlarını, mermerin dokusunu ya da bir sanat eserini öne çıkaran ışık. Elinizi uzatıp dokunmak istediğiniz yüzeyler genellikle bu katmanla ortaya çıkar.


·       Dekoratif aydınlatma: Sarkıtlar ve özel armatürler. Ana ışığı vermekten çok, mekâna karakter ve sıcaklık katar.


Katmanları ayrı tasarımın birer parçası gibi kurguladığımızda aynı mekân gün içinde farklı ihtiyaçlara uyum sağlar: sabah yoğun bir çalışma düzeni, öğleden sonra bir sunum, akşam daha sakin bir atmosfer.




Resim 2.1: Açık ofis alanı. Lineer sarkıtlar masalara görev aydınlatması (task lighting) sağlarken, kavisli duvarın kenarından süzülen gizli ışık mekâna derinlik katıyor. Tavandaki sarkıt ve gömme tipteki downlight'lar ise genel aydınlatmayı tamamlıyor. Mimari: Şenay Kahramanoğlu Mimarlık

Fotoğraf: İbrahim Özbunar



Mekânda İlgi Çekicilik ve Kurumsal Kimlik


Bir ziyaretçi ofise adım attığında ilk birkaç saniyede şirket hakkında bir fikir edinir. Bu fikri büyük ölçüde mimari ve malzeme oluşturur, ışık ise neyin görüleceğine karar verir. Mermer bir bankoyu düz bir ışıkla aydınlattığınızda sıradan bir yüzey görürsünüz. Doğru açıdan gelen bir ışıkla ise damarları, derinliği ve ağırlığı hissedilir. Tekdüzeliği kırmak; mekanın ilgi çekiciliğini arttırmak için takip edilmesi gereken belli başlı unsurlar aşağıdaki gibidir;


·       Kontrollü kontrast: Vurgulanan yüzeylerle genel ışık arasındaki fark, göze bir yön verir. Ziyaretçi ne tarafa yürüyeceğini, nereye bakacağını farkında olmadan ışıktan okur.


·       Malzemeyi görünür kılmak: Sıyırma (grazing) malzemenin ritmini ve dokusunu ortaya çıkarır. Duvar yıkama (wall washing) ise yüzeyleri yumuşak ve bütünlüklü gösterir.


·       Armatürü değil, ışığı göstermek: Gizli lineer detaylarla ışık kaynağı geri çekilir, ortada yalnızca etkisi kalır. Bu, mimariyle kavga etmeyen sakin bir ifade yaratır.


·       Marka noktaları: Resepsiyon, logo duvarı ve bekleme alanı şirketin kartvizitidir. Bu alanlarda ışık, misafiri karşılayan ve yönlendiren bir ev sahibi gibi çalışmalıdır.





Resim 3.1: Transay resepsiyonunda ışık mimari detayların ve özel tasarım mobilyanın ön plana çıkmasına imkân veriyor.

Mimari: Şenay Kahramanoğlu Mimarlık

Fotoğraf: İbrahim Özbunar



Çalışan Performansı ve Görsel Konfor


Gün sonunda gözleri yanan, başı ağrıyan bir çalışan, çoğu zaman bunun ışıkla ilgili olduğunu düşünmez. Oysa kamaşma, düzensiz aydınlık dağılımı ve kırpışma, uzun çalışma saatlerinde yorgunluğun ilk düşünülmesi gereken nedenlerindendir. Aydınlatma armatür seçiminde üreticinin sağlamış olduğu teknik veriler dikkatle incelenmeli, armatür teknik şartnamesi ofis ortamlarına uygun marka ve modellere göre hazırlanmalıdır.


·       Aydınlık seviyesi: EN 12464-1 standardı, ofis çalışma masaları yapılacak işe göre 300-500 lx mertebesinde aydınlık düzeyini referans alır. Toplantı, arşiv ve koridor gibi alanlarda bu değer kullanıma göre değişebilir.


·       Kamaşma kontrolü: Ekran başında çalışılan alanlarda UGR değeri 19'un altında tutulmalıdır. Derin gömme armatürler, düşük lumen paketli ışık kaynakları ve kamaşma önleyici diğer aksesuarlar başlıca kullanılabilecek araçlardır.


·       Düzgünlük: Masa ile çevresi arasındaki sert geçişler, gözü sürekli uyum sağlamaya zorlarken, yumuşak geçişler göze dinlenme payı bırakır.


·       Dikey yüzeyler: Yalnızca masaya odaklanan bir tasarımda duvarlar karanlıkta kalır, mekân basık hissedilir. Aydınlık duvarlar ve tavan, aynı odayı daha geniş ve ferah gösterir.


·       Renksel geriverim ve kırpışma: Yüksek CRI değerine sahip ışık kaynakları ten renklerini ve malzemeleri doğal gösterir. Kırpışmasız (flicker-free) bir çözüm sağlamak için ışık kaynağıyla birlikte armatür sürücüsünü de değerlendirmek gerekir.




Resim 4.1: Transay toplantı salonunda kamaşması düşük halka sarkıtlar, masada dengeli bir ışık sağlarken yüzleri de doğal ve gölgesiz gösteriyor. Raf içi gizli ışıklar ise duvarı hareketlendiriyor.

Mimari: Şenay Kahramanoğlu Mimarlık

Fotoğraf: İbrahim Özbunar



İnsan Odaklı Aydınlatma (Human Centric Lighting)


Sabah pencereden giren soğuk ve maviye yakın ışık ile akşam üstünün sıcak, sakin

ışığı bedende aynı etkiyi yaratmaz. Biri sizi uyandırır, diğeri günü kapatmaya hazırlar.

Vücudumuzun uyku ve uyanıklık döngüsü, yani sirkadiyen ritim, bu değişime göre ayarlanır. İnsan odaklı aydınlatma bu doğal akışı iç mekâna taşımayı hedefler.


Gün boyu aynı tonda ve aynı yoğunlukta ışık altında kalmak yerine, ışığın günün saatiyle uyumlu olduğu bir ortam kurgulanır. Sabah saatlerinde daha canlı, gün ilerledikçe daha yumuşak ve sıcak bir ışık, çalışanın enerjisini doğal bir ritimde tutar.


Bu yaklaşımda gün ışığı en değerli ortağımızdır. Tasarımın başında cephe yönünü, pencere boşluklarını ve mekânın derinliğini inceliyoruz. Pencereye yakın masalarda yapay ışık geri çekilir, iç bölgelerde ise gün ışığının eksikliğini tamamlar. Böylece çalışan, binanın neresinde oturursa otursun dışarıyla bağını kaybetmez.




Resim 5.1: Transay'da cepheye bakan çalışma barı. Gün ışığı alanın ana ışık kaynağı olurken, opal küre sarkıtlar akşam saatlerinde aynı sıcaklığı içeride sürdürüyor. Mimari: Şenay Kahramanoğlu Mimarlık

Fotoğraf: İbrahim Özbunar



Akıllı Kontrol ve Sürdürülebilirlik


İyi seçilmiş bir armatür, doğru kontrol edilmediğinde potansiyelinin yarısını kullanır. Kontrol sistemi, tasarımın gün içinde nasıl yaşayacağını belirler.


·       Varlık/yokluk sensörleri: Toplantı odaları, ıslak hacimler ve arşiv gibi seyrek kullanılan alanlarda ışık, siz içeri girdiğinizde açılır, çıktığınızda kendiliğinden söner.


·       Gün ışığı sensörleri: Pencereye yakın bölgelerde yapay ışığı, dışarıdan gelen ışığa göre kendiliğinden kısar.


·       Sahne senaryoları: Sunum, video konferans, temizlik ya da mesai sonrası için tek dokunuşla çağrılan hazır ayarlar sunabilmektedir.


·       Merkezi yönetim: DALI gibi protokollerle tüm sistem tek noktadan izlenir, programlanır ve bakımı planlanır.



Son olarak; verimli LED armatürler ve iyi kurgulanmış bir kontrol sistemi, enerji tüketimini ve bakım maliyetini belirgin biçimde düşürür. Bu yaklaşım LEED ve WELL gibi yeşil bina sertifikasyonlarının sağlanması konusunda kritik öneme sahiptir.



Resim 6.1: Transay'da toplantı odalarının sıralandığı koridor. Cam bölmeler gün ışığını iç mekâna taşırken, koridor ve odalar ayrı devrelerle kontrol ediliyor.

Mimari: Şenay Kahramanoğlu Mimarlık

Fotoğraf: İbrahim Özbunar


Sonuç


İyi bir ofis aydınlatması katmanlarla derinlik kazanır, malzemeyi ve kurumsal kimliği görünür kılar, gözü yormadan çalışmayı destekler, gün ışığının ritmini içeri taşır ve akıllı kontrolle verimli çalışır. Transay Genel Merkezi’nde bu başlıkların hepsini mimariyle birlikte ele aldık. Projenin tüm görsellerini proje sayfamızda inceleyebilirsiniz.




 
 
 

Yorumlar


bottom of page